Azərbaycanda çoxuşaqlı ailə anlayışının 5 uşaqdan 3 uşağa endirilməsi təklif olunur. Milli Məclisin deputatı Vüqar Bayramov tərəfindən parlamentə və aidiyyəti dövlət qurumlarına təqdim olunan bu təklif qəbul ediləcəyi təqdirdə, 3 və daha çox uşağı olan ailələrin sosial dəstək imkanlarının genişləndirilməsi, o cümlədən aylıq müavinət almaq hüququnun yaradılması və valideynlər üçün pensiya güzəştlərinin tətbiqi mümkün ola bilər.
Bəs çoxuşaqlı ailə anlayışının dəyişdirilməsi iqtisadi və sosial baxımdan daha hansı imkanlar yarada bilər?
Bununla bağlı Patrul.az-a Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin İqtisadiyyat İnstitutunun “İnklüziv sosial inkişaf” şöbəsinin müdiri, iqtisad elmləri doktoru, professor Rəsmiyyə Sabir (Abdullayeva) öz fikirlərini bölüşüb.
O bildirib ki, hazırda Azərbaycanda çoxuşaqlı ailə anlayışına 5 və daha çox uşağı olan ailələr daxildir. Mövcud qaydalara əsasən, 5 və daha çox uşağı olan qadınlara hər uşaq üçün aylıq 140 manat müavinət verilir: “Çoxuşaqlı ailə anlayışının 5 uşaqdan 3 uşağa endirilməsi sosial dəstək mexanizmlərinin əhatə dairəsini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər. İkinci uşaqdan üçüncü uşağa keçid ailənin maliyyə yükünü artırır. Ərzaq, geyim, mənzil, təhsil, səhiyyə və uşağa qulluq xərclərinin artması ailələrin üçüncü uşaqla bağlı qərarlarına təsir göstərə bilir.
Bu baxımdan, dövlət dəstəyi əlavə xərclərin müəyyən hissəsini kompensasiya edərsə, bəzi ailələr üçün üçüncü uşaq qərarı daha əlçatan ola bilər. Burada məqsəd yalnız artıq 3 uşağı olan ailələrə sosial dəstək göstərmək deyil, eyni zamanda ailələrin ikinci uşaqdan sonra üçüncü uşağa keçidini dəstəkləyən mexanizm formalaşdırmaq olmalıdır”.
Həmsöhbətimizin fikrincə, 3 və daha çox uşağı olan ailələrə göstərilən dövlət dəstəyi yalnız sosial yardım kimi deyil, həm də uzunmüddətli insan kapitalına investisiya kimi qiymətləndirilməlidir.
Onun sözlərinə görə, bu çərçivədə uşaqların təhsilinə, səhiyyəsinə və erkən inkişafına yönəlmiş dəstək mexanizmlərinin genişləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıya bilər: “Çoxuşaqlı ailələrdə valideynlərdən biri, xüsusilə də ana, uşağa qulluq məqsədilə uzun müddət əmək bazarından kənarda qala bilər. Bu isə həmin şəxsin gələcək pensiya kapitalının formalaşmasına təsir göstərə bilər. Bu baxımdan, uşağa qulluqla əlaqədar əmək bazarından kənarda qalınan dövrlərin pensiya təminatında nəzərə alınması çoxuşaqlı ailələr üçün əlavə sosial təminat mexanizmi yarada bilər”.
R.Sabir çoxuşaqlı ailə anlayışının 5 uşaqdan 3 uşağa endirilməsi təklifinin müzakirəsi zamanı ölkədə doğum göstəricilərində son illərdə müşahidə olunan azalmanın da diqqətdə saxlanılmasının vacibliyini bildirib: “Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, 2023-cü ildə Azərbaycanda 112 620 uşaq doğulduğu halda, 2024-cü ildə bu göstərici 102 310 olub. 2026-cı ilin ilk 6 ayında isə ölkədə 40 798 uşaq doğulub. Bu, 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 4 818 nəfər azdır. Əhalinin hər 1000 nəfərinə düşən doğum əmsalı da 9,0-dan 8,0-a enib. Eyni zamanda, ölüm əmsalı 5,8-dən 6,0-a yüksəlib.
Doğum göstəricilərinin azalması demoqrafik siyasətə yalnız ailələrə sosial yardım prizmasından deyil, həm də əhalinin təkrar istehsalı və uzunmüddətli demoqrafik dayanıqlılıq baxımından yanaşılmasını zəruri edir.
Dövlət ailələrin üçüncü uşaqla bağlı qərarlarını dəstəkləmək və doğum göstəricilərinin azalmasının qarşısını almaq məqsədilə çoxuşaqlı ailə anlayışının 5 uşaqdan 3 uşağa endirilməsi imkanını nəzərdən keçirə bilər.
Çoxuşaqlı ailə anlayışının 5 uşaqdan 3 uşağa endirilməsi həm sosial, həm də demoqrafik siyasət vasitəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Bu siyasətin uğurlu olması üçün dövlət üçün bu mexanizm sadəcə sosial xərc deyil, uzunmüddətli demoqrafik və insan kapitalına investisiya xarakteri daşımalıdır”.
